କେସିଙ୍ଗା- ୧୦/୧ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲା, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ‘ମହାକାନ୍ତର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସଭ୍ୟତା ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗରୀ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଓ ଦଳିତ ସମୁଦାୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହି ଏକ ଅନନ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଗଢ଼ି ତୋଳିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ବିକାଶର ନାମରେ ଏହି ସଂସ୍କୃତିର ଭୂସ୍ଖଳନ ହେଉଛି, ଯାହା କଳାହାଣ୍ଡି ଉତ୍ସବର ମାଧ୍ୟମରେ ଉଜାଗର ହେବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା। ଏହି ଉତ୍ସବ ୧୯୯୮ରେ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକପାତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ତ୍ତି ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରତିବେଦନାରେ ଆମେ ଏହି ସଭ୍ୟତାର ଐତିହାସିକ ପୌରାଣିକ ଲୋକକଥା, ସଂସ୍କୃତିର ଭୂସ୍ଖଳନ, ଆଦିବାସୀ-ଦଳିତଙ୍କ ବିସ୍ଥାପନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ।
କଳାହାଣ୍ଡିରେ ଖଣି କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିର ଧୃବୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ହଜାର ହଜାର ଆଦିବାସୀ ଓ ଦଳିତ ପରିବାର ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବେଦାନ୍ତ ଲଞ୍ଜିଗଡ଼ ଆଲୁମିନା ରିଫାଇନାରୀ ଓ ଉତ୍କଳ ଆଲୁମିନା ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (ୟୁଏଆଇଏଲ୍) ପରି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଡ଼ଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧ ଓ ଡଙ୍ଗରିଆ ଦଳିତଙ୍କ ନିର୍ବାସିତ କରିଛି। ଯାହା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭୋକମାରୀକୁ ବଢ଼ାଇଛି। ଭୀଟାମାଟି ହରାଇ ବାସହୀନ, ଜମିହୀନ ହୋଇଛି । ବନ୍ୟଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟବସାୟ ବନ୍ଦ ହେବାରୁ ପରିବାର ପ୍ରତିପୋଷଣ କଷ୍ଟକର ହେଉଛି। ନିୟମଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖନନ ପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଏହି ସମୁଦାୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂଯୋଗକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଛି। ଭାରତରେ ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ୩.୧୩ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକାଂଶ ଆଦିବାସୀ। ତେଣୁ କଳାହାଣ୍ଡିରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଛି। ଐତିହାସିକ ମାନଙ୍କ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ କଳାହାଣ୍ଡିରେ ଆଦିବାସୀ (୩୧% ଜନସଂଖ୍ୟା) ଓ ଦଳିତ (୧୬%) ବଞ୍ଚିତ ରହିଛନ୍ତି।
କଳାହାଣ୍ଡି ଉତ୍ସବର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବାସ୍ତବତା
କଳାହାଣ୍ଡି ଉତ୍ସବ ‘ଘୁମୁରା’ କଳା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ବିକାଶକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ରୌପ୍ୟ ଜୟନ୍ତୀ (୨୦୨୩)ରେ କଳାହାଣ୍ଡିର ଇତିହାସ ଉପରେ ସେମିନାର୍ ଓ କବି ସମ୍ମିଳନୀ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ବିସ୍ଥାପନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭୂସ୍ଖଳନ ପରି ସମସ୍ୟାକୁ ଉଜାଗର କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି। ଆଜି ଏହା କେବଳ ଉତ୍ସବମୟ ହୋଇରହିଛି, ଯାହା ଆଦିବାସୀ-ଦଳିତଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଅଣଦେଖା କରୁଛି। ସରକାର ଓ ସଂଗଠକମାନେ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରି ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।